Thema:

Open Monumentendag 2006

Kasteel Cantecroy

In de vroege middeleeuwen beheerste de militaire burcht, toen Cantincrode genoemd, één van de belangrijkste toegangswegen naar Antwerpen. Volgens een keure uit 1289 hoorde de heerlijkheid Cantecroy toe aan Ridder Wouter Volckaert. Hij was één van de invloedrijkste en welstellendste lieden van die tijd. Zijn laatste afstammeling sneuvelde in de Guldensporenslag aan Franse zijde.

Hertog Jan II van Brabant “verwierf“ Cantecroy om zijn lege staatskas te spijzen en verkocht het dadelijk door in 1296 aan Willen III van Berchem uit het machtige geslacht Berthouts. Een kleinzoon van deze ridder nam de naam “van Ranst” aan, die tot in 1526 door de heren van Cantecroy gedragen werd. Het was in deze periode dat de burcht verder werd uitgebouwd met meestertoren, kapel en zware versterkingen. 

In 1549 werd het slot gekocht door Nicolas Perrenot, heer van Granvelle, kanselier van Karel V. Diens zoon Antoine de Granvelle was minister van Karel V en daarna van Filips II. Hij was ook raadgever van landvoogdes Margaretha van Parma en de eerste aartsbisschop van Mechelen en stond beter gekend als Kardinaal Granvelle. door hem werd Cantecroy als buitenverblijf gebruikt. Hij verbouwde het kasteel tot een prinselijk verblijf dat een trefpunt werd voor diplomaten, geleerden en kunstenaars. Willem de Zwijger was een regelmatige bezoeker. Kardinaal Granvelle en later de hertog van Alva brachten ook de nodige versterkingen aan zodat Cantecroy in die tijd de voornaamste uitvalsbasis was van de Spanjaarden in onze streken.

In 1571 werd de heerlijkheid Cantecroy tot graafschap verheven door Filips II. In 1577 werd het slot ingenomen door de wapenknechten van Willem van Oranje. Twee jaar later werd Cantecroy aan de Geuzen ontnomen door Alexander Farnese, hertog van Parma, zoon van Margaretha. Hij vestigde er zijn hoofdkwartier tijdens het beleg van Antwerpen. 

Tijdens het Twaalfjarig bestand (1609 – 1621) onder het bestuur van de Nederlanden door Albrecht en Isabella, kwam er een periode van afbraak van bijna heel het centrale gedeelte. Schulden van de toenmalige eigenaar Jan Maes hebben er toe geleid dat hij verplicht werd de meestertoren en bijna alle centrale gebouwen af te breken. De vrijgekomen bouwmaterialen werden gebruikt om vernielde kerken in de buurt, zoals St. Benedictus, te herbouwen.

Onder het beheer van de graven Fiennes werd op de wallen en boven de oude kelders van een vroeger gebouw een “herenhuis” opgetrokken. Het uitzicht hiervan is ondanks vergrotingen en verbouwingen bewaard gebleven.

In 1914 is het domein in bezit gekomen van Prof dr. P.F. De Groodt - Van Raemdonck die het Herenhuis restaureerde en tot kasteel inrichtte. Hij ontving er talrijke bekende figuren, waaronder Einstein en Rabindranath Tagore, Indisch wijsgeer en winnaar van de Nobelprijs literatuur in 1913. Alice Nahon schreef enkele van haar gedichten in het kapelhuis van Cantecroy, waar de familie De Groodt haar gedurende enkele jaren gastvrijheid had verleend om op te knappen van een zware ziekte. In 1934 werd het kasteel aangekocht door ir. H.C.W. Faure die er een tiental jaren woonde tot het in 1944 ernstig beschadigd werd tijdens de tweede wereldoorlog.

In die omstandigheden werd na de bevrijding in 1945 het geteisterde historisch patrimonium gekocht door Mej. Rosa Van Daele, die er zich onmiddellijk heeft voor ingezet om het kasteel louter met eigen middelen te laten heroprichten. Dit gebeurde in de zuivere Vlaamse Renaissancestijl van de eerste helft van de zeventiende eeuw, terwijl poortgebouw en vestingmuren in de oorspronkelijke bouwvorm werden gerestaureerd. Van bij de bevrijding werd uitgekeken naar de nodige en aangepaste materialen voor de wederopbouw. Deze werden grotendeels gevonden in de talrijke afbraakwerken van oude gebouwen in Antwerpen en omgeving. De materialen werden met zorg uitgekozen en naar Cantecroy gebracht waar werkateliers werden opgericht voor het bewerken ervan. Voor de bouwwerken kon Mej. Rosa Van Daele beroep doen op de kunstzin, kunde en technische vaardigheid van medewerkers zoals architect De Keersmaeker, architect De Meulemeester en Ramon Sarria Y Learra.
Mej. Rosa Van Daele overleed op 22 maart 2002.

Sinds 1984 is het kasteel in bezit van de NV Cantecroy die nu het domein beheert en er voor zorgt dat ook het kasteel Cantecroy in de toekomst zijn bestemming in de maatschappij zal krijgen. Dit gebeurt met het nodige respect voor al diegenen die in het verleden de nodige inspanningen hebben gedaan om te zorgen dat het domein is wat het nu is.


Kasteel Cantecroy, 16 eeuw, fragment tekening van Antoon van den Wyngaerde (Bodleian Library, Oxford – Departement of Western M. SS;,-M.S. Sutherland 171 – n° 74)

Brochure uitgegeven n.a.v. Open Monumentendag 2006